پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

ضمانت اجرای رعایت حقوق دفاعی در مرحله تحقیقات مقدماتی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
امین جلیلی
مهدی قربانی ورزردی
سجاد عظیمی نژادیان
دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.48300/jlr.2024.433354.2539
چکیده
مرحله تحقیقات مقدماتی یکی از مهم‌ترین مراحل دادرسی کیفری در نظام‌های رسیدگی به دعاوی محسوب می‌شود. اهمیت این مرحله از آن‌روست که اساسی‌ترین دلایل وقوع جرم در همین مرحله تحصیل می‌گردد؛ از این‌ رو دلایل به‌دست‌آمده در این مقطع می‌توانند نقشی بنیادین در تعیین سرنوشت پرونده ایفا کنند. نگارنده در گام نخست، با برشمردن انواع نظام‌های حقوقی حاکم بر مرحله تحقیقات مقدماتی درصدد برآمده است تا از این رهگذر، شناخت دقیق‌تری از نظام کنونی حاکم بر تحقیقات مقدماتی در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد. در گام دوم، انواع ضمانت اجراهای آشکار و پنهانِ پیش‌بینی‌شده در قوانین ازجمله مجازات‌های کیفری، انتظامی، مدنی و نیز بطلان تحقیقات در صورت نقض حقوق دفاعی مورد بررسی قرار گرفته است. حاصل تأمل در قواعد حاکم بر دادرسی در محاکم دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران، جز در موارد معدودی همچون اقرار اخذشده تحت شکنجه، نگارنده را به این نتیجه رهنمون ساخته است که قانونگذاران، در فرض نقض حقوق دفاعی افراد مظنون و متهم از سوی مقامات قضایی و انتظامی در مراحل تحت نظر و تحقیقات مقدماتی، اغلب به تعیین و اعمال کیفر نسبت به ناقضان حقوق دفاعی اکتفا کرده و توجه و التزام چندانی به قاعده مهم و اثرگذار بطلان تحقیقات نداشته‌اند. به نظر می‌رسد علت اتخاذ چنین رویکردی را بتوان در پذیرش حاکمیت ضوابط نظام رسیدگی تفتیشی در مرحله تحقیقات مقدماتی جستجو کرد؛ به‌گونه‌ای که هدف کشف حقیقت، طرق دستیابی به آن را توجیه می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
تحقیقات مقدماتی
حقوق دفاعی
ضمانت اجرا
افراد متهم
عدالت

عنوان مقاله English

Procedural Safeguards of Defence Rights during the Preliminary Investigation Stage

نویسندگان English

Amin Jalili
Mehdi Ghorbani
Sajjad Azimi Nezhadian
M.A in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

The preliminary investigation is a significant phase of criminal proceedings within systems of adjudication. The importance of this stage lies in the fact that the most fundamental evidence relating to the commission of an offence is obtained during this phase; consequently, the evidence acquired at this stage may play a decisive role in determining the ultimate outcome of the case. This study, in the first part, seeks to provide a more precise understanding of the current framework governing preliminary investigations within the judicial system of the Islamic Republic of Iran by identifying and examining the various legal systems governing this stage. In the second part, the study examines the various explicit and implicit sanctions provided under the law, including criminal, disciplinary, and civil sanctions, as well as the nullification of investigations in cases involving violations of defence rights. An examination of the procedural rules governing criminal proceedings before the Iranian courts, save for limited instances such as confessions obtained under torture, has revealed that legislators, in situations involving violations of the defence rights of suspects and accused persons by judicial and law enforcement authorities during custodial supervision and preliminary investigations, have generally confined themselves to prescribing and imposing penalties upon the violators of defence rights, while demonstrating limited commitment to, and insufficient recognition of, the important and consequential doctrine of the nullity of investigations. It appears that the underlying reason for the adoption of such an approach may be traced to the predominance of the principles governing the inquisitorial system during the preliminary investigation stage, whereby the objective of discovering the truth is deemed to justify the means employed to attain it.

کلیدواژه‌ها English

Preliminary Investigation
Defence Right
Legal Sanction
Accused Person
Justice
الف ) منابع فارسی
- «اظهارات حجت‌الاسلام منتظری معاون حقوقی وزارت دادگستری»(اظهارات شوشتری وزیر دادگستری). روزنامه سلام. سه‌شنبه ۲ مرداد ۱۳۶۹. در: روزنامه کیهان. پنجشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۷۰.
- امیدی، جلیل. «حقوق دفاعی متهم». در: علوم جنایی: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: نشر سمت، 1383.
- آشوری، محمد. آیین دادرسی کیفری، جلد اول. چاپ هفدهم. تهران: انتشارات سمت، 1392.
- باقرپور، یوسفعلی، «تضمینات قانونی و اساسی در دادرسی و تحقیقات مقدماتی (مطالعه تطبیقی حقوق ایران و فرانسه)»، فصلنامه بصیرت، 12، ۳۴(1383)، 94-125.
- تدین، عباس. «نظریه بطلان دلیل در فرایند دادرسی کیفری با تأکید بر حقوق فرانسه». تحقیقات حقوقی آزاد، 3(1387)، 76-94.
- حیاتی، عباس. مقدمه علم حقوق. چاپ چهارم. تهران: نشر میزان، 1389.
- حیدری، الهام. «حقوق دفاعی متهم در دوران تحت نظر در قانون آیین دادرسی کیفری و بررسی تطبیقی با حقوق انگلستان». فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۷۱ (1394)، 27-53.
- خالقی، علی. آیین دادرسی کیفری. چاپ بیست و هفتم. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1394.
- خالقی، علی. نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1396.
- خان‌بابایی، سپیده. «بررسی تطبیقی حاکم بر دلایل معنوی کیفری در حقوق ایران و آمریکا». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1395.
- خواجوند، مظاهر و مینا جعفری. «ضمانت اجرای نقض موازین حقوق بشری مرتبط با متهم در حقوق کیفری». مجله حقوق پزشکی، 56(1400)، 738-751.
- رضاوندی، بهنام و عباس نجفی. «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی قاضی». تعالی حقوق، 21(1396)، 139-162.
- زرینی، حسین و حسین هژبریان. تاریخ معاصر دستگاه قضایی ایران و تحولات آن، جلد اول. تهران: انتشارات روزنامه رسمی، 1388.
- ساقیان، محمدمهدی. «تحولات حق متهم برداشتن وکیل در مرحله تحت نظر در حقوق فرانسه و ایران». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 1(1393)، 103-118.
- صالحی مازندرانی، محمد، «تأملی بر مسئولیت مدنی قاضی در اصل ۱۷۱ قانون اساسی»، فصلنامه حقوق اسلامی، 7(1384)، 133-160.
- عالمی، شمس‌الدین. حقوق اساسی. چاپ اول. تهران: نشر شکوه، ۱۳۷۴.
- فروغی، فضل‌الله و ایمان یوسفی. «مرحله تصمیم‌گیری برای کفایت ادله اثباتی در الگوهای تحقیقات مقدماتی ایران و آمریکا». مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 1(1393)، 147-178.
- قاسمی مقدم، حسن. «تفهیم حقوق متهمان از سوی ضابطان دادگستری: با تأکید بر قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392». پژوهشنامه حقوق کیفری، 2(1394)، 129-153.
- کاتوزیان، ناصر. مقدمه علم حقوق. چاپ شصت و سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1378.
- گلدوست جویباری، رجب. کلیات آیین دادرسی کیفری. تهران: نشر جنگل، ۱۳۸۸.
- مختاری، رحیم. ارزیابی قضایی ادله اثبات دعوا. چاپ اول. تهران: انتشارات مجد، ۱۳۹۲.
- منصورآبادی، عباس و  فضل‌الله فروغی. آیین دادرسی کیفری 1. تهران: نشر میزان، 1396.
- مؤذن‌زادگان، حسنعلی و سحر سهیل مقدم. «قاعده بطلان دلیل در دادرسی کیفری (با تأکید بر حقوق آمریکا)». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 3، 7(1395)، 243-267.
- یوسفی، ایمان. تحقیقات مقدماتی در آیین دادرسی کیفری. چاپ اول. تهران: نشر جنگل، 1391.
ب) منابع انگلیسی
- Belanger. Terri. “Symbolic Expression in the Courtroom: The Right to a Fair Trial versus Freedom of Speech”. George Washington Law Review, 62(1993), 318.
- Bernardini, Piero. “The Role of the International Arbitrator”. Arbitration International: The Journal of the London Court of International Arbitration, 20, 2(2004), 113-122.
- Del Carmen, Ronaldo. Criminal procedure: law and practice. 8th edition. Boston, Massachusetts: Wadsworth Cengage Learning Publishing, 2008.
- Ferdico, John N., Henry F. Fradella & Christopher D. Totten. Criminal Procedure for the Criminal Justice Professional. 10th ed. Belmont, CA: Wadsworth Publishing Co Inc, 2009.
- Kalmbreg. Mark. Commentary on the Law of the International Criminal. Brussels: Torkel Opsahl Academic EPublisher Brussels, 2017.
- Oakst, Dallin H. “Studying the Exclusionary Rule in Search and Seizure”. University of Chicago Law Review, 37, 4(1970), 665-757. https://doi.org/10.2307/1598840
- Sanders, Andrew, Richard Young & Mandy Burton. Criminal Justice. 4th ed. Oxford: Oxford University Press, 2010.
- Thaman, Stephen C. Exclusionary rules in Comparative Law. Dordrecht: Springer Dordrecht, 2013. https://doi.org/10.1007/978-94-007-5348-8
- Willems, Auke. “The United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems: A Step toward Global Assurance of Legal Aid?”. New Criminal Law Review: An International and Interdisciplinary Journal, 17, 2(2014), 184-219.
- Zappalà, Salvatore. Human Rights in International Criminal Proceedings. Oxford: Oxford University Prees, 2003.
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 65
بهار 1405
صفحه 481-504