پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

امکان‌سنجی تأسیس شرکت تک‌شریک در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
مرتضی حاجی پور
دانشیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
10.48300/jlr.2024.437900.2562
چکیده
به‌طور سنتی در سیستم‌های مختلف حقوقی شرط تأسیس شخصیت حقوقی شرکت، حضور حداقل دو شریک لحاظ شده و بر این اساس تشکیل شرکت با عضو واحد علی‌الاصول پذیرفته نشده است. مبانی چنین رویکردی معمولاً تکیه بر ماهیت قراردادی شرکت، قاعده وحدت دارایی و احتمال سوءاستفاده از قالب شرکت تک‌شریک جهت اضرار به طلبکاران ذکر شده است. ولی به‌مرور زمان قانونگذاران کشورهای مختلف ازجمله ایران به سمت شناسایی شرکت تک‌شریک حرکت کرده‌اند. شناسایی شرکت تک‌شریک در شرکت با مسئولیت محدود در لایحه اصلاح قانون تجارت ـ که تاکنون لازم‌الاجرا نشده است ـ این پرسش بنیادین را مطرح می‌سازد که آیا شناسایی چنین نهادی با مبانی و ساختار نظام حقوقی ایران سازگار است یا خیر. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و اتخاذ رویکردی تطبیقی، در پی پاسخگویی به این پرسش است و در جمع‌بندی اولیه می‌توان گفت که شناسایی شرکت تک‌شریک نه‌تنها با ساختار نظام حقوقی ایران تعارضی ندارد، بلکه شرکت با مسئولیت محدود، مناسب‌ترین قالب حقوقی برای تأسیس و فعالیت این‌گونه شرکت‌ها به شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
شرکت
تک‌شریک
شرکت با مسئولیت محدود
شخصیت حقوقی
لایحه قانون تجارت

عنوان مقاله English

A Feasibility Study of Establishing Single-Shareholder Companies under the Iranian Legal System

نویسنده English

Morteza Hajipour
Associate Professor, Department of Law, Faculty of Theology, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Traditionally, in various legal systems, the establishment of a corporate legal personality has been conditioned upon the presence of at least two shareholders. On this basis, the formation of a company with a single shareholder has, as a general rule, not been recognized. The foundations of such an approach have commonly been attributed to the contractual nature of the company, the principle of the unity of assets and liabilities, and the possibility of abuse of the single-shareholder company structure to the detriment of creditors. Over time, however, legislators in various jurisdictions, including Iran, have gradually moved toward recognizing the concept of the single-shareholder company. The recognition of a single-shareholder limited liability company in the proposed amendment to the Iranian Commercial Code, which has not yet entered into force, raises the fundamental question of whether recognition of such an institution is reconcilable with the foundations and structure of the Iranian legal system. This study, employing a descriptive-analytical methodology and adopting a comparative approach, seeks to answer this question. The preliminary conclusion of the research indicates that recognition of the single-shareholder company is not only reconcilable with the structure of the Iranian legal system, but that the limited liability company stands the most appropriate legal framework for the establishment and operation of such entities.

کلیدواژه‌ها English

Corporation
Single-Shareholder Company
Limited Liability Company
Legal Personality
New Bill of Commercial Code
الف) منابع فارسی
- اسکینی، ربیعا. حقوق تجارت (شرکت‌های تجاری)، جلد 1. تهران: انتشارات سمت، 1379.
- اسکینی، ربیعا. حقوق تجارت (ورشکستگی و تصفیه امور ورشکسته). تهران: سمت، 1375.
- بادکوبه هزاوه، آرش. «قواعد حقوقی حاکم بر شرکت‌های تک‌نفره». فصلنامه پزوهشنامه بازرگانی، 19، 76(1394)، 181-210.
- بریمانی، عیسی و فرامرز ابراهیمی. «بررسی تطبیقی تعاون و جایگاه آن در نظام‌های اقتصادی ـ اجتماعی». تحقیقات جغرافیایی، 79(1384)، 81-106.
- پاسبان، محمدرضا. حقوق شرکت‌های تجاری. تهران: انتشارات سمت، 1389.
- تفرشی، محمد عیسی. مباحثی تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری، جلد 1. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، 1378.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. علم حقوق در گذر تاریخ. تهران: انتشارات گنج دانش، 1387.
- حسنی، حسن. حقوق تعاونی‌ها. تهران: انتشارات سمت، 1381.
- خزاعی، حسین. حقوق شرکت‌های تجاری، جلد 1 و 2. تهران: نشر قانون، 1385.
- رجبعلی دماوندی، محمد، پژمان پیروزی، شکوه نامدار و مهشیدسادات طبائی. «مفهوم و مبانی قاعده خرق حجاب شخصیت حقوقی و پیامدهای آن در حقوق انگلستان و ایران». پژوهشهای حقوقی، 21، 51(1401)، 359-389.
Doi: 10.48300/jlr.2021.300815.1747
- ستوده تهرانی، حسن. حقوق تجارت، جلد 1. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1346.
- سجادی، سید علی. «تحلیل شرکت از دیدگاه اقتصادی». حقوق خصوصی، 5، 13(1387)، 97-114.
- سلطانی، میلاد، جواد شمس و حسین حمدی. «نقد و بررسی لایحه جدید تجارت در خصوص شرکت‌های تک‌عضوی». پژوهشنامه بازرگانی، 25، 100(1400)، 257-280.
- سلیمان‌زاده، سمیرا. «خرق حجاب شخصیت حقوقی شرکت، مبانی و آثار». نقد و تحلیل آرای قضایی، 1، 2(1401)، 316- 337.
- شهبازی‌نیا، مرتضی، محمد عیسائی تفرشی، کوروش کاویانی و  اسماعیل فرجی. «عبور از شخصیت حقوقی شرکت در فرض تقلب شریک در حقوق ایران و انگلیس». حقوقی دادگستری، 74(1390)، 9-39.
- صفایی، سید حسین و مرتضی قاسم‌زاده. اشخاص و محجورین. تهران: سمت، 1383.
- صقری، محمد و سعید جوهر. «بررسی تطبیقی شرکت تک‌نفره در حقوق ایران، فرانسه و انگلستان». فصلنامه قضاوت، 15، 82(1394)، 1-24.
- صقری، محمد. تعریف شرکت تجاری، تحولات حقوق خصوصی. زیر نظر ناصر کاتوزیان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1371.
- عمید، حسن. فرهنگ عمید. چاپ یازدهم. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1376.
- عیسائی تفرشی، محمد و سعیده امیرتیموری، «شرکت تجاری تک‌عضوی و تطور تاریخی آن مطالعه تطبیقی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 17، 79(1392)، 145-170.
- غریب‌نواز، ایمان. «تحلیل ماهیت حقوقی شرکت‌های تک‌عضو و امکان تشکیل و اداره آن در حقوق تجارت ایران». فصلنامه آرا، 2، 2(1395)، 72-110.
- کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی (مشارکتها ـ صلح)، جلد سوم. چاپ چهارم. تهران: کتابخانه گنج دانش، 1376.
- کاشانی، سید محمود. حقوق مدنی (قراردادهای ویژه). تهران: بنیاد حقوقی میزان ، 1388.
- کاویانی، کورش. حقوق شرکت‌های تجارتی. تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1386.
- کاویانی، کورش. حقوق شرکت‌های تجاری. تهران: نشر میزان، 1389.
- محمودی، اصغر. «تشکیل شرکت با عضو واحد». مجله دانشکده علوم انسانی، 14، 61(1384)، 123-140.
- مشایخی، پریسا. «ظهور شرکت تک‌نفره در ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. مؤسسه آموزش عالی علامه محدث نوری (ره)، 1395.
- معلوف، لویس. المنجد. ترجمه محمد بندرریگی، جلد 1. تهران: انتشارات اسلامی، 1387.
- نوری یوشانلویی، جعفر و مجتبی بانشی. «جایگاه شرکت تک‌عضو در حقوق ایران و اتحادیه اروپا». فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 47، 3(1396)، 571-587.
Doi: 10.22059/jlq.2017.63148
- نیازی، عباس، ایام کمرخانی و محسن جلیلیان. «بررسی شرکت تک شریک در حقوق ایران با نگاه تطبیقی». دانشنامه حقوق اقتصادی، 22، 8(1394)، 1-22.
https://doi.org/10.22067/le.v22i8.34314
ب) منابع خارجی
- Almasabi, Salah Mohammed N., Hasani Mohd. Ali and Hazlina Shail D. Noor Alam. “One Person Company in Asia and Europe: A Comparative Study”. Journal of Legal Studies, 14, 2(2023), 607-631.
- Atabek, Reşat. “Tek Ortaklı Şirket”. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, 14, 1(1987), 23-35.
- Behrens, Peter. Comparative Company Law. New York: CEU Press, 2002.
- Beihui, Miao. “A Comparative Study of Legal Framework for Single Member Company in European Union and Chaina”. Journal of Politics and Law, 5, 3(2012), 1-14. DOI:10.5539/jpl.v5n3p1
- Beretka, Katinka. “Concept of Single Member Companies in the Light of EU Harmonisation: Comparative Analysis of Serbia, Germany, United Kingdom”. LL.M. Short Thesis. Budapest, Hungary: Central European University, 2010.
- Cataldo, Bernard F. “Limited Liability with One‑Man Companies and Subsidiary Corporations”. Law and Contemporary Problems, 18(1953), 473-504.
- Cevik, Kemal. Fransiz ve Turk Hukukunda Tek Ortakli Sirketler/ Sinirli Sorumlu Isletme. Ankara: Ali Bozer'e Armağan, 1998.
- Chen, Jianlin. “Clash of Corporate Personality Theories: A Comparative Study of One‑Member Companies in Singapore and China”. Hong Kong Law Journal, 38(2008), 425-452.
- Clum, Lewis L. “Corporation: Liabilities: In Adequate Capitalization as Ground for Disregarding Corporate Entity”. Michigan Law Review, 56, 2(1957), 299-301.
- Cohn, E. J. and C. Simitis. “Lifting the Veil in the Company Laws of the European Continent”. The International and Comparative Law Quarterly, 12, 1(1963), 189-225.
- Cova, Bruno. “Italy: Company Law: Implementation of EC Directives”. International Company and Commercial Law Review, 4, 6(1993), 301-314.
- Cox, James D., Thomas Lee Hazen & Forest Hodge O'Neal. Corporations. Slough, England: Aspen Law & Business, 1997.
- Davies, Paul L. Gower and Davies' Principles of Modern Company Law. London: Sweet & Maxwell, 2003.
- Dine, Janet, Marios Koutsias & Michael Blecher. Company Law in the New Europe. Cheltenham: Edward Elgar, 2007.
- Edwards, Vanessa. “The EU Twelfth Company Law Directive”. Company Lawyer, 19, 7(1998), 212-214.
- Eroğlu, Muzaffer. “Single-Member Companies in Turkish Law.” Legal Hukuk Dergisi, 64(2008), 1269-1281.
- Eroglu, Muzaffer. “Single-Member Companies in Turkish Law”. SSRN Electronic Journal, (2008), 1269-1284. DOI:10.2139/ssrn.1158421
- Esperti, Robert A. and Renno L. Peterson. Incorporating Your Talents: A Guide to One-Man Corporations or How to Lead a Sheltered Life. New York: McGraw-Hill Book Company, 1984.
- Henn, Harry G. & John R. Alexander. Laws of Corporations and Other Business Enterprises. Third Edition. Minnesota: West Publishing Company, 1983.
- Hicks, Andrew & S. H. Goo. Cases and Materials on Company Law. 5th ed.  New York: Oxford University Press, 2008.
- Latty, E. R. “A Conceptual Tangle and the One or Two Man Corporation”. North Carolina Law Review, 34, (1995-1996), 471.
- Lipton, Philip and Abe Herzberg. Understanding Company Law. 13th ed. Pyrmont: Lawbook Co., 2006.
- Poroy, Reha, Ünal Tekinalp & Ersin Çamoğlu. Ortaklıklar Hukuku I. 11th ed. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2009.
- Pulsali, Hasan. Sirketler Hukuku Genel Esaslar. Ankara: Adalet Yayinevi, 2012.
- Rehmat, Ali. “Whether the Idea of Single Member Company (SMC), Is a Device to Exploit and to Avoid the Corporate Liability by the Capitalist? A Critical Analysis of Section 160 of (Pakistan) Companies Ordinance, 1984”. IALS Student Law Review, 3, 1(2015), 3-6.
- Romano, Roberto. Foundations of Corporate Law. Goleta: Foundation Press, 1993.
- Rotondi, Mario. “Limited Liability of the Individual Trader: One Man Company or Commercial Foundation”. Tulane Law Review, 48(1973-74), 989-996.
- Sehirali Celik, Feyzan H. “Hukukun Ekonomic Gerceklige Yaniti: Tek Kisilik Sirketler”. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, 24, 1(2007), 163-216.
- Silk, Jules. “One Man Corporation: Scope and Limitations”. University of Pennsylvania Law Review, 100, 6(1952), 853-868. https://doi.org/10.2307/3310165
- Soderquist, Larry D., Sommer, A. A., Pat K. Chew & Linda O. Smiddy. Corporations and Other Business Organizations: Cases, Materials, Problems. Third Edition. Dallas: Lexis Nexis Matthew Bender, 1986.
- Tayfun, Salih. “A Legal Effect of European Union's Business Law Policy: Single Member Companies in Turkish Law”. 1st Law & Political Science Conference, Vienna, 28 August, 2017.
- Trebilcock, Michael J., Paul Halpern, and Stuart Turnbull. “An Economic Analysis of Limited Liability in Corporation Law.” University of Toronto Law Journal, 30, 2(1980), 117-150.
- Usluel, Aslı E. Gürbüz. “Considerations on the Economic Effect of the New Turkish Commercial Code Provisions Regarding Single Member Companies”. Paper presented at Law and Economics Conference, Bilkent University, Ankara, Turkey, April 25-26, 2014.
- Weber-Rey, D. “Germany: Company Law: Single Member Companies”. International Company and Commercial Law Review, 4, 5(1993), 88.
- Wooldridge, Frank. “One Man Companies”. Holdsworth Law Review, 5(1980), 73-76.
- Wooldridge, Frank. “The Draft Twelfth Directive of Single- Member Companies”. Journal of Business Law, (1989), 86-90.
- Yarar, Ali Ihsan. “Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda Tek Kişilik Şirket/ Single Member Companies in European Union and Turkish Law”. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi, 2019.
- Yavasi, Mahmut. “Limited Liability Companies in Turkish Company Law”. International Company and Commercial Law Review, 8(1997), 396-402.
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 65
بهار 1405
صفحه 369-404