پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

محدودیت‌های اصل استماع دعوا با نگاهی به رویه قضایی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران ، ایران.
2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
از منظر فقه امامیه و حقوق ایران می‌بایست اصل را بر ضرورت استماع دعوا دانست. اصل 34 قانون اساسی و ماده 3 قانون آیین دادرسی مدنی بدون نام بردن از اصل استماع دعوا، وجود چنین اصلی را پذیرفته است. اصل استماع دعوا مانند هر اصل حقوقی دیگری با استثنائاتی همراه است که به آنها محدودیت‌های استماع دعوا گفته می‌شود. عمده محدودیت‌های استماع دعوا ناشی از نقصان عناصر دعوا است. این محدودیت‌ها را می‌توان در سه دسته کلی، محدودیت‌های ناشی از خواهان، محدودیت‌های ناشی از خوانده و محدودیت‌های ناشی از موضوع دعوا جای داد. در کنار محدودیت‌های مزبور قرارداد یا شرط داوری را نیز به دلیل به رسمیت شناخته شدن توسط قوانین موضوعه، باید به موارد محدودیت افزود. برخی از این محدودیت‌ها به جهت رعایت حقوق اصحاب دعوا یا مراعات اصول حقوقی و قوانین آمره غیرقابل اجتناب است، اما برخی دیگر را می‌توان با استفاده از راهکارهایی رفع نمود و دعوای مطروحه را از حالت نقصان به وضعیت قابل استماع رساند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Limitations on Claims Admissibility in Imami Jurisprudence and Iranian Law (With Reference to Judicial Practice)

نویسندگان English

Hossein Davoudi Beiragh 1
Mehdi Hadi 2
1 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran.
2 M.A in Private Law, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

Imami jurisprudence and Iranian law uphold the general admissibility of legal claims, albeit with defined limitations. Although Article 34 of the Iranian Constitution and Article 3 of the Code of Civil Procedure do not explicitly codify claims admissibility, they implicitly affirm its legal foundation. Like all legal principles, however, this admissibility is qualified by exceptions - termed "limitations on hearing claims" - which predominantly arise from deficiencies in a claim’s structural elements. These limitations are divisible into three categories: (1) those pertaining to the claimant, (2) those tied to the respondent, and (3) those rooted in the claim’s subject matter. Furthermore, arbitration agreements or clauses, given their standing in substantive law, represent an additional constraint. Crucially, while some limitations are indispensable (serving to protect litigants’ rights or enforce mandatory legal norms), others may be rectified through procedural remedies, thereby converting an otherwise inadmissible claim into an actionable one.

کلیدواژه‌ها English

Claims Admissibility
Limitations in Litigation
Stay Order
Order for Dismissal of the Dispute
Remedying the Defect in the Dispute
- احمدی، خلیل. «اثر رأی غیرقابل تجزیه و تفکیک در مراحل مختلف شکایت از رأی». فصلنامه تحقیقات حقوقی، 18، 69(1394)، 171-192.
- اسدی، بهنام. «نگاهی به مسائل مرتبط با خواسته دعوا». نشریه قانون‌یار، 2، 7(1397)، 483-491.
- افتخار جهرمی، گودرز و سعید صفیان. «مفهوم توجه دعوا». مطالعات حقوق خصوصی، 52، 4(1401)، 623-645.
Doi: 10.22059/jlq.2023.346928.1007704
- افتخار جهرمی، گودرز و مصطفی السان. آیین دادرسی مدنی. چاپ دوم. تهران: انتشارات میزان، 1401.
- السان، مصطفی و نصیبه محمودی. «مطالعه تطبیقی اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و آمریکا». مجله حقوق تطبیقی، 9، 2(1397)، 473- 491.
Doi: 10.22059/jcl.2018.245146.633573
- امینی، عیسی، ربیعا اسکینی و امید رشیدی. «تفسیر شرط داوری اجباری». پژوهش حقوق خصوصی، 9، 32(1399)، 53-81.
https://doi.org/10.22054/jplr.2020.40179.2138
- بازگیر، یدالله. تشریفات دادرسی مدنی در آرای دیوان عالی کشور (داوری و احکام راجع به آن). تهران: انتشارات فردوس، 1380.
- بختیاری‌فر، محمدهادی. نقش دادگاه در داوری‌های ملی و فراملی. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۹۳.
- بهمئی، محمدعلی و حسنی شیخ عطار. «قابلیت داوری دعاوی حقوق مالکیت فکری نیازمند ثبت». حقوقی بین‌المللی، 35، 58(1397)، 31-64.
Doi: 10.22066/cilamag.2018.31682
- پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی. مجموعه آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران (حقوقی) (فروردین و اردیبهشت خرداد) سال ۹۳. چاپ دوم. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، ۱۳۹۹.
- پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی. مجموعه آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران (حقوقی) سال ۱۳۹۲. چاپ سوم. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، ۱۳۹۹.
- پورصادقی، حبیب‌الله. آیین دادرسی مدنی دعاوی مرتبط. تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۴۰۱.
- خدابخشی، عبدالله. حقوق دعاوی، جلد 6. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1399.
- داودی بیرق، حسین و سیدکمال آرمیون. «قرار اناطه در دادرسی مدنی با بررسی رویه قضایی». مطالعات حقوق خصوصی، 52، 4(1401)، 715-735.
DOI: 10.22059/JLQ.2022.330703.1007587
- دفتر تحقیقات‌ و ‌پژوهش‌های ‌قضایی. مجموعه نشست‌های قضایی مسائل آیین دادرسی مدنی. جلد ۱. چاپ دوم. تهران: انتشارات جاودانه، 1392.
- دمیرچیلی، محمد، علی حاتمی و محسن قرائی. قانون تجارت در نظم حقوق کنونی. چاپ ۲۵. تهران: انتشارات دادستان، ۱۳۹۷.
- رضائی، علی. «آزادی اراده طرفین در نظارت قضایی بر آرای داوری تجارت بین‌المللی». حقوقی بین‌المللی، 37، 62(1399)، 307-334.
DOI: 10.22066/cilamag.2019.63624.1266
- زندی، محمدرضا. رویه قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی (الزام به تنظیم سند رسمی). جلد 7. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۹۳.
- زندی، محمدرضا. رویه قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی (داوری). جلد 2. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۹۳.
- زندی، محمدرضا. مجموعه دیدگاه‌های حقوقی و قضایی قضات دادگستری استان تهران و مروری بر برگزیده قوانین و مقررات سال ۱۳۸۶. جلد 8. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۸۸.
- سمسارزاده، عبدالرحیم. امور سرپرستی و محجورین. چاپ ششم. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، 1400.
- صفیان، سعید. «تمیز خوانده دعوا». پژوهشهای حقوقی، 9، 18(1398)، 43-66.
- طهماسبی، علی. «تحلیل قواعد دادرسی مدنی در فرض تعدد اصحاب دعوا». حقوقی دادگستری، 81، 98(1396)، 125- 146.
https://doi.org/10.22106/jlj.2017.26777
- عابدی، محمدتقی. «صلاحیت قضایی و صلاحیت داوری (تحلیلی بر یک رأی صادره در مسئله صلاحیت)». حقوقی بین‌المللی، 35(1385)، 89-146.
- عموزاد مهدیرجی، رضا. ایرادات قضایی بر نحوه طرح دعاوی حقوقی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات دادگستر، 1398.
- فرحزادی، علی‌اکبر و رسول میرزانژاد بروجنی. اصل قابل استماع بودن دعاوی در فقه اسلامی و حقوق ایران. تهران: انتشارات دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، ۱۴۰۰.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. چاپ پنجم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1400.
- کریمی، عباس. آیین دادرسی مدنی. تهران: انتشارات مجد، ۱۳۸۶.
- متین دفتری، احمد. آیین دادرسی مدنی و بازرگانی. چاپ اول. تهران: انتشارات مجد، 1388.
- محسنی، حسن. اداره جریان دادرسی مدنی (بر پایه همکاری و در چهارچوب اصول حقوقی). چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1389.
- محسنی، حسن، مجید غمامی و هادی ملک تبار فیروزجائی. «شناخت سه‌گانه آیینیک (عدم پذیرش، ایرادات آیین دادرسی و دفاع ماهوی)». مطالعات حقوق خصوصی، 50، 4(1399)، 763-781.
DOI: 10.22059/jlq.2020.260665.1007058
- مدیریت آموزش دادگستری کل استان تهران. مجموعه دیدگاه‌های حقوقی و قضایی قضات دادگستری استان تهران (کمیسیون‌های ماهانه قضایی سال 1393). تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، ۱۳۹۶.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه‌های عمومی حقوقی. جلد سوم. چاپ سوم. تهران: انتشارات جنگل ، 1392.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه‌های تجدیدنظر (حقوقی). جلد دوم. چاپ دوم. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۸۸.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با مراجع حقوقی. جلد هفتم. تهران: انتشارات جنگل، 1388.
- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری تهران. مجموعه نشست‌های قضایی در امور مدنی (سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۹). چاپ دوم. تهران: انتشارات دادگستری استان تهران، ۱۴۰۰.
- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری کل استان تهران. رویه قضایی محاکم استان تهران فسخ، انفساخ، تفاسخ. چاپ سوم. تهران: انتشارات دادگستری کل استان تهران، ۱۴۰۱.
- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری کل استان تهران. رویه قضایی محاکم استان تهران اسناد تجاری. چاپ سوم. تهران: انتشارات دادگستری کل استان تهران، ۱۴۰۱.
- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری کل استان تهران. عقود و معاملات (1) در قانون و رویه قضایی (اقسام عقود و معاملات، شرایط اساسی صحت معامله). تهران: انتشارات دادگستری کل استان تهران، ۱۴۰۰.
- مهدی هادی. «تحلیل قضایی ضرورت اصل استماع دعوا». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه خوارزمی، 1400.
- موسوی، سید عباس. اجرای احکام مدنی. جلد اول. تهران: انتشارات دادگستر، 1395.
- نهرینی، فریدون. آیین دادرسی مدنی. جلد دوم و سوم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1400،
- نهرینی، فریدون. دستور موقت در حقوق ایران و پژوهشی در حقوق تطبیقی. تهران: انتشارات گنج دانش، 1387.
- هرمزی، خیرالله. «تغییر عناصر دعوی: شرحی بر ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی». پژوهش حقوق خصوصی، 1، 3(1392)، 9-33.
- هرمزی، خیرالله. «شرایط قابل استماع بودن دعوا در فقه». فصلنامه حقوق خصوصی، 4، 13(1394)، 9-35.