پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

حقوق و آزادی‌ها در ‎فرایند قیمت‌گذاری خدمات عمومی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق عمومی و حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
خدمات عمومی از جمله مفاهیمی است که در نظام‌های حقوقی به انحای متعددی تعریف، توسیع و تحلیل شده است. آنچه مبرهن است هر خدمتی بهایی دارد ولو خدمات از نوع عمومی. ‎این بها در سر دو طیف قرار دارد، یک طیف رایگان بودن خدمت عمومی به‎عنوان بهای آن و سر ‎دیگر آن مبلغ تعیینی توسط بازار یا دولت است. در این فرایند قیمت‌گذاری خدمات عمومی حق‌ها و آزادی‌هایی از پیش وجود دارند که هر یک از آنها می‎توانند پس از تعیین قیمت، دسترسی عده‌ای را محدود یا به‌صورت دائمی از بین ببرند. با این وصف لازم است قیمت‎گذاری خدمات عمومی دارای سازکار و نظم حقوقی مشخصی باشد که حق‎ها و آزادی‎های شهروندان را نادیده نگیرد. با‎ تعیین قیمت به‎صورت نابرابر حق ‎و آزادی‎های شهروندان نقض نخواهد ‎شد، بلکه گامی مثبت می‎تواند باشد. این تبعیض مثبت در فرایند قیمت‌گذاری می‎تواند در‎ راستای تضمین و حمایت مؤثر ‎از حق‎ها اعمال گردد. ‎کدام حق‎ها ‎و ‎آزادی‎های شهروندان در بحث قیمت‌گذاری ارائه خدمات عمومی مطرح است؟ نظم حقوقی حاکم‎ بر قیمت‎گذاری خدمات عمومی می‎تواند حق ‎بر خدمات عمومی را به‎عنوان حقی فردی و‎ جمعی تحت تأثیر قرار دهد. همچنین انتظارات مشروع و در نتیجه حقوقی‎ را برای شهروندان به ‎دنبال خواهد داشت. همچنین قیمت‎گذاری خدمات عمومی حق برخورداری ‎از دسته‎ای از ‎حقوق را برای طبقه یا ‎گروهی ممکن است مسدود یا محدود نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rights and Liberties in the Pricing Process of Public Services

نویسندگان English

Mohammadreza Vijeh 1
Parisa Shakouri 2
1 Associate Professor, Department of Public Law and International Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Public Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

Public services constitute a legal construct subject to divergent conceptualizations across jurisdictions. Fundamentally, all services bear a cost, including public services. This cost exists along a spectrum, with at one extreme the provision of public services free of charge as their "price," and at the other amounts determined either by market forces or governmental authority. Within this pricing process for public services, certain vested rights and liberties may become restricted or substantially impaired for particular constituencies once pricing is established. Consequently, the pricing of public services must adhere to established juridical parameters that safeguard citizens' rights and liberties. Implementing differential pricing does not inherently violate citizens' rights and liberties; rather, it may constitute a permissible differentiation. Such positive discrimination (or distributive equity measures) in the pricing process can serve to advance the realization of fundamental rights. The pricing calculus implicates multiple rights dimensions: The legal framework governing public service pricing may affect the right to public services as both an individual and collective right, while simultaneously creating actionable legitimate expectations for citizens. Furthermore, the pricing of public services may potentially engage in justifiable limitations of certain rights categories for particular demographic cohorts.

کلیدواژه‌ها English

Public Services
Pricing
Citizenship Rights
Free Procurement
Positive Discrimination
الف) منابع فارسی
- انصاری، باقر. «مبانی حقوق همبستگی»، مطالعات حقوق خصوصی، 41، 4(1390)، 21-40.
- برزگر، عبدالرضا. «جایگاه و وظایف شورای رقابت در نظام حقوقی ایران»، حقوق اداری، 1، 3(1393)، 148-178.
- بهارلویی،‎عبدالله. «حق عمومی حیات در اسلام و اعلامیه‎‎های حقوق بشر».‎ اندیشه‎‎های حقوق عمومی، 6،‎ 10(1395)، 7-26.
- پیراسته، مریم‌السادات. «حکمرانی خوب و حمایت از حقوق بشر».‎ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 3، 4(1396)، 199-207.
- جمشیدی، علی‌رضا و آرین پتفت. «حقوق شهروندی در پرتو آیین‎‎های نوین اداری». ‎فصلنامه اخلاق زیستی، 6، 21(1395)، 23-50.
https://doi.org/10.22037/bioeth.v6i21.14692
- حیدرقلی‌زاده،‎جعفر و محمد ذاکر اردکانی.‎ «مطالعه تطبیقی حق بهره‌مندی از بهداشت و سلامت در حقوق ایران، ‎اسناد بین‌المللی و رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر». ‎مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10، 21(1400)، 79-100.
- خشنودی، رضا و مینا حسینی. «ماهیت حقوقی شورای رقابت و تجدیدنظر از آرای آن». تحقیقات حقوقی، 19، 75(1395)، 201-225.
- دکر،‎ کریستوفر. قانون‌گذاری اقتصادی مدرن درآمدی بر نظریه و عمل. ترجمه علی ناظمی اشنی و تهمینه اتفاق. تهران: ‎انتشارات دنیای اقتصاد، 1400.
- دوگی،‎لئون. دروس حقوق عمومی.‎ ترجمه و توضیح محمدرضا ویژه. تهران: ‎نشر میزان،‎ 1388.
- ذاکریان امیری،‎ مهدی، پیمان بلوری، داود هرمیداس باوند و یوسف باقری حامد. «‎چالش‎‎های امنیت انسانی در پرتو حق بر سلامت و بهداشت عمومی».‎ مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 10، 18(1398)، 51-73.
Doi: 10.22034/law.2019.9668
- رستمی، ولی، سید محمد مهدی غمامی و حمید رضا سلیمی. «انتظار مشروع در نظام حقوق اداری». مطالعات حقوق عمومی، 52، 1(1401)، 231-248.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2019.284964.2073
- ساسانی‌نژاد،‎ سارا. «بررسی مبانی و آثار حقوق مکتسبه در حقوق ایران».‎ پژوهش در فقه و حقوق، 1، 2(1395)، 114-124.
- شهرتاش،‎ بهجت‌السادات، محمود حکمت‌نیا و جواد حبیبی‌تبار. «‎تحلیل ساختاری نظری اصل برابری در اندیشه حقوق بشر و نقد مبانی استدلالی آن». ‎مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده،‎ 3، 6(1399)،‎ 7-29.
- صباحی گراغانی،‎ معین، ابوالفضل رنجبری و غلامحسین مسعود. «تأملی بر مفهوم برابری در نظام حقوقی ایران با رویکردی به اسناد فراملی».‎ پژوهشنامه حقوق اسلامی، 22، ‎53(1400)، 275-296.
Doi: 10.30497/law.2021.15110.2808
- طاهری،‎علی و ابراهیم موسی‌زاده. «‎بررسی اثر حکمرانی بازارگرایانه بر همگانی بودن خدمات عمومی». حقوق اداری، 9، 28(1400)، 115-134.
- طیب‌نیا،‎علی و علی نیکونسبتی. «نهادها و رشد اقتصادی». ‎ پژوهشنامه برنامه‌ریزی و بودجه، 18، 1(1392)، 109-132.
- عطریان،‎ فرامرز.‎ «اصل امنیت حقوقی و مداخله دولت در عرصه اقتصاد».‎ مطالعات حقوق عمومی، 47، 2(1396)، 281-301.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2017.63099
- غمامی،‎ سید محمدمهدی. «‎نسبت آزادی‎‎ها و امنیت اقتصادی در نظام حقوق اساسی ایران». اقتصاد ایران و امنیت اقتصادی، 1، 2(1399)، 125-164.
- فلاح‌زاده، علی‌محمد. «نسبت حقوق شهروندی و حقوق بشر». ‎حقوقی دادگستری، 71، 58(1386)، 47-64.
https://doi.org/10.22106/jlj.2007.11416
- قاری سید فاطمی،‎سید محمد.‎ حقوق بشر در جهان معاصر.‎ چاپ چهارم. تهران، ‎مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1393.
- قاری سیدفاطمی، سیدمحمد. جستارهایی تحلیلی در حقوق و آزادی‌ها. چاپ پنجم. تهران: انتشارات نگاه معاصر، 1396.
- قلی‌پور، ‎آرین،‎‎ حوریه ‎باغستانی برزکی و علی‌اصغر پورعزت. «رابطه آگاهی شهروندان از حقوق شهروندی با پاسخگویی و شفافیت سازمان‌ها».‎ رفاه اجتماعی،‎ 10،‎ 38(1389)،‎ 7-40.
- کریمی،‎حسین. «حقوق اخلاقی و جایگاه آن در فضای مجازی». مطالعات اخلاق کاربردی، 12، 46(1395)، 71-88.
Doi: 10.22081/jare.2017.45013
- کیخا، رضا. «بررسی اعمال اصل انتظار مشروع در دیوان عدالت اداری». مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 2، 3(1395)، 252-272.
- مدنیان، غلامرضا، حسین رحمت‌الهی و احمد خالقی دامغانی. «امکان و امتناع تبیین مفهوم نظم عمومی در حقوق (مطالعه در حقوق کشورهای ایران، انگلیس و فرانسه)». حقوق تطبیقی، 15، 3(1390)، 133-152.
- معتضدیان، ‎سعیده. «جایگاه نهاد ملی حمایت از حقوق بشر در نظام‌های حقوقی ایران؛ عربستان و ترکیه». مطالعات حقوق، 24(1401)، 209-236.
- منصوری جوزانی، ‎ارژنگ، سید ناصرالدین بدیسار و داریوش بابایی.‎ «جایگاه تکالیف در گذار از حقوق بشر به حقوق شهروندی».‎ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 5، 4(1398)، 30-49.
- موحد، محمدعلی. در هوای حق و عدالت از حقوق طبیعی تا حقوق بشر. چاپ چهارم. تهران: انتشارات کارگاه نشر کارنامه، 1396.
- میرشکاری،‎عباس، مرضیه مختاری و جواد فراهانی. «‎اصول بنیادین قانون اساسی در توصیف مسئله شهروندی». پژوهش حقوق عمومی، 19، 57(1396)، 173-201.
- نوین، پرویز. «نظم عمومی در حقوق»، مجله کانون وکلا، 198-199(1386)، 19-29.
- ویژه،‎محمدرضا و رضوان پویا. «‎اصول بنیادین اخلاق عمومی در تحدید حقوق و آزادی‌های فردی». تحقیقات حقوقی، 21، 84(1397)، 191-213.
Doi: 10.22034/jlr.2018.118125.1117
- ویژه، محمدرضا. مبانی نظری و ساختار دولت حقوقی. چاپ اول. تهران: انتشارات جنگل، 1390.
‎‎- هاشمی،‎سید محمد. حقوق بشر و آزادی‎‎های اساسی.‎ چاپ سوم. تهران: ‎انتشارات میزان،‎ 1393.
- هداوند، مهدی و علی مشهدی. اصول حقوق اداری (در پرتو آرای دیوان عدالت اداری). چاپ چهارم. تهران: انتشارات خرسندی، 1395.
- همتی، مجتبی. «حق‎‎های اقتصادی ـ اجتماعی و نسبت آن با حقوق شهروندی در پرتو نظریه عدالت رالز». حقوقی دادگستری، 71، 58(1386)، 65-92.
ب) منابع انگلیسی

- Bean, Jennifer and Lascelles Hussey. Costing and Pricing public services. Mobile, Ala: Hb Publications, 2011.
- Jackson, Emerson Abraham. “Importance of the Public Service in Achieving the UN SDGs”. In: Leal Filho, W., Azul, A.M., Brandli, L., Lange Salvia, A., Wall, T. (eds). Decent Work and Economic Growth. Encyclopedia of the UN Sustainable Development Goals. Cham: Springer, 2020. https://doi.org/10.1007/978-3-319-71058-7_20-3
- Kohli, Chiranjeev & Rajneesh Suri. “The price is right? Guidelines for pricing to enhance profitability”. Business Horizons, 54, 6(2011), 563-573. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2011.08.001
- Monteiro, A. Reis. Ethics of Human Rights. Switzerland: Springer, 2014.
- Syafrida, Syfrida & M.T Marbun. “Public Services based on Human Rights”. Jurnal Hukum Replik, 8, 1(2020), 58-69. DOI:10.31000/jhr.v8i1.3017
- The National Audit Office. “Deciding prices in public services markets: principles for value for money”. 2013. Available at: https://www.nao.org.uk/wp-content/uploads/2014/01/10333-001-Deciding-prices-in-public-services_30-Dec.pdf