پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

بررسی تطبیقی تاثیر اختلال اوتیسم بر اهلیت جزایی در حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2026.566082.3101
چکیده
اختلال اوتیسم یکی از اختلالات عصب‌تحولی پیچیده است که بر توانایی فرد در درک ماهیت اعمال خود و کنترل ارادی رفتار تأثیر بگذارد. از این‌رو، بررسی جایگاه این اختلال در تعیین اهلیت و مسئولیت کیفری مجرمان مبتلا به اوتیسم، از منظر حقوق تطبیقی، اهمیت فراوانی دارد. در حقوق کیفری ایران، معیار اهلیت جزایی بر مبنای وجود قوه تمییز و اراده استوار است و در صورت اختلال مؤثر در این قوا، فرد از مسئولیت کیفری معاف یا از تخفیف مجازات برخوردار می‌گردد. با این حال، قوانین ایران به‌صورت صریح به اوتیسم اشاره‌ای ندارند و تشخیص اثر این اختلال بر اهلیت جزایی، منوط به نظر کارشناسی روان‌پزشکی قانونی و ارزیابی قضایی است.در مقابل، نظام حقوقی آمریکا، با تکیه بر رویه‌های قضایی گسترده و استانداردهای علمی روان‌پزشکی، جایگاه دقیق‌تری برای اختلال اوتیسم در فرآیند دادرسی کیفری قائل است. در این نظام، اوتیسم می‌تواند در قالب دفاعیات «جنون کیفری» یا «کاهش توان دهنی » مورد استناد قرار گیرد. علاوه بر این، در بسیاری از ایالت‌ها، رویکردهای بازپرورانه و درمان‌محور جایگزین مجازات‌های سنتی شده است.یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی ایران و آمریکا در پی تحقق عدالت کیفری و رعایت اصل شخصی بودن مسئولیت جزایی هستند، اما نظام آمریکا با تدوین معیارهای تخصصی، آموزش قضات و پیش‌بینی سازوکارهای حمایتی برای متهمان مبتلا به اوتیسم، گامی مؤثرتر در جهت تضمین دادرسی منصفانه برداشته است. در مقابل، حقوق ایران نیازمند تدوین مقررات ویژه، دستورالعمل‌های تخصصی و بهره‌گیری گسترده‌تر از ارزیابی‌های روان‌پزشکی در پرونده‌های مرتبط با این اختلال است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Examination of the Influence of Autism Disorder on Criminal Liability in Iranian and American Legal Systems

نویسندگان English

Seyyed Mansour Mirsaidi 1
Tahmouros Bashirieh 2
Reza Mosavi Azadeh 3
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law .and Political Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
3 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
چکیده English

Autism spectrum disorder is a complex neurodevelopmental condition that can affect an individual’s understanding of their actions and their ability to control behavior. From a comparative law perspective, examining its role in determining criminal capacity and responsibility is therefore important.

In Iranian criminal law, criminal capacity is based on discernment and free will, and impairment of these faculties may lead to exemption from liability or mitigation of punishment. However, Iranian law does not explicitly address autism, leaving its impact on criminal responsibility to forensic psychiatric assessment and judicial discretion.

By contrast, the U.S. legal system gives autism a clearer position in criminal proceedings through case law and psychiatric standards. Autism may be raised as a defense under criminal insanity or diminished capacity, and many states favor rehabilitative and treatment-oriented responses over traditional punishment.

Overall, while both systems seek criminal justice and respect personal responsibility, the U.S. approach provides more specialized safeguards, whereas Iranian law would benefit from clearer regulations and greater reliance on psychiatric evaluations.

کلیدواژه‌ها English

Criminal capacity
Autism
Mental disorder
Iranian law
U.S. law