پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

طبقه‌بندی دفاعیات در دعاوی نقض حق اختراع: مبانی، ملاک‌ها و آثار در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی حقوق ایالات متحده آمریکا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2026.598018.3274
چکیده
دعاوی نقض حق اختراع صرفاً به احراز وقوع یا عدم وقوع نقض محدود نمی‌شوند، بلکه ممکن است اعتبار حق اختراع، تحقق نقض، قابلیت اعمال و اجرای حق یا شمول استثناهای قانونی نیز محل اختلاف باشد. بااین‌حال، این وضعیت‌ها گاه بدون تفکیک دقیق، ذیل عنوان واحد «دفاعیات» بررسی می‌شوند؛ در حالی که از نظر موضوع، مبنای حقوقی و آثار قضایی تفاوت دارند. پژوهش حاضر با هدف تبیین ملاک مناسب برای طبقه‌بندی دفاعیات و تعیین آثار حقوقی آنها، با تمرکز بر حقوق ایران و مطالعه تطبیقی حقوق آمریکا انجام شده است. روش پژوهش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی و داده‌های آن مبتنی بر قوانین، آرای قضایی و منابع علمی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عنوان یا منشأ دفاع، معیار کافی برای طبقه‌بندی نیست و باید «موضوع مورد تعرض» و «اثر حقوقی پذیرش دفاع» ملاک قرار گیرد. بر این اساس، دفاعیات در چهار حوزه اعتبار حق، عدم تحقق نقض، قابلیت اعمال یا اجرای حق و استثناهای قانونی قابل تفکیک‌اند. در حقوق ایران، عناصر این حوزه‌ها در مقررات مختلف پیش‌بینی شده، اما آثار آنها در چارچوبی منسجم تنظیم نشده است. در حقوق آمریکا نیز تفکیک میان بی‌اعتباری، عدم نقض، عدم قابلیت اجرا، استیفای حق و استثناهای قانونی در تعیین دامنه آثار رأی اهمیت دارد. پژوهش پیشنهاد می‌کند هر دفاع بر اساس موضوع، مبنای قانونی، دامنه اثر و نتیجه قضایی آن ارزیابی شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Classification of Defenses in Patent Infringement Litigation: Foundations, Criteria, and Effects under Iranian Law with a Comparative Study of United States Law

نویسنده English

Alireza Rahimighadim
Department of Private Law, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Patent infringement litigation is not limited to determining whether infringement has occurred. Issues concerning patent validity, the existence of infringement, the enforceability of patent rights, and the applicability of statutory exceptions may also arise. These distinct issues are, however, sometimes examined under the single heading of “defenses,” despite their different legal bases and judicial effects. This study identifies appropriate criteria for classifying defenses and determining their legal effects, focusing on Iranian law and comparing it with United States law. The research adopts a descriptive, analytical, and comparative methodology based on legislation, judicial decisions, and scholarly literature. The findings indicate that the designation or legal source of a defense alone does not provide an adequate basis for classification. Rather, the subject matter challenged and the legal effect of accepting the defense should constitute the principal criteria. Accordingly, defenses may be classified into four categories: defenses concerning patent validity, non-infringement defenses, defenses concerning the exercise or enforceability of patent rights, and statutory exceptions. Iranian law contains elements of all four categories across different provisions, but their legal effects have not been organized within a coherent framework. United States law likewise demonstrates the importance of distinguishing invalidity, non-infringement, unenforceability, patent exhaustion, and statutory exceptions in determining the scope of judicial decisions. The study proposes that each defense be assessed according to its subject matter, legal basis, scope of effect, and judicial consequence.

کلیدواژه‌ها English

Patent infringement defenses
patent invalidity
non-infringement
patent enforceability
patent exhaustion