پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تأملی در مفهوم سببیّت احتمالی در حقوق کامن‌لا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
10.48300/jlr.2026.596922.3263
چکیده
رابطه‌ی سببیّت از بنیادی‌ترین مباحث مسئولیت مدنی است و نقش آن در انتساب زیان به عامل و ایجاد الزام به جبران خسارت، جایگاهی انکارناپذیر دارد. با وجود این، نظام حقوقی همواره با مواردی مواجه است که در آن‌ها رابطه‌ی سببیّت نه اثبات می‌شود و نه قابل رد است؛ یعنی جایی که فعل به‌گونه‌ای محتمل، سبب وقوع ضرر تلقی می‌گردد. در این موارد، معیار سنتی «آزمون خلاف واقع» قادر به ارائه پاسخ قطعی نیست و تردید در انتساب، مانع اِعمال مسئولیت به شکل مطلق می‌شود. بررسی پیشینه‌ی فکری در حقوق کامن‌لا نشان می‌دهد که پذیرش ایده‌ی «سببیت احتمالی» به‌تدریج و تحت تأثیر تحلیل‌های فلسفی، اقتصادی و تجربی صورت پذیرفته است. در اندیشه‌های متأخر، افزایش احتمال وقوع زیان، ولو بدون قطعیت، می‌تواند مبنایی برای مسئولیت باشد و حتی نظریات نوظهور، تقسیم مسئولیت به نسبت احتمال انتساب را پیشنهاد می‌کنند. این مقاله با تحلیل مفهومی سببیت احتمالی و تمایز آن از مفاهیم مشابهی چون سبب مجمل، سبب تصادفی، سببیت مجموعی و سببیت بالقوه، به این پرسش بنیادین می‌پردازد که در مواردی که رابطه‌ی علیت صرفاً محتمل است، آیا می‌توان مبنایی برای الزام به جبران خسارت ارائه نمود یا خیر. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و شیوه گردآوری داده‌ها، مطالعات کتابخانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Reflection on the Concept of Probabilistic Causation in Common Law

نویسنده English

Sajjad Shahbaz Qahfarrokhi
Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Law, Faculty of Humanities, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
چکیده English

Establishing a causal relationship is one of the fundamental pillars of fault-based civil liability, such that without it, no right is recognized for the plaintiff. This study aims to reconsider the traditional understanding of causation by analyzing the concept of "probabilistic causation" with reference to common law sources. In this concept, the harmful act merely increases the likelihood of damage occurring and, unlike definitive causation, does not guarantee its realization. Clarifying the distinction between this and similar concepts—such as epistemic challenges and the burden of proof—contributes to a more precise understanding. Findings indicate that in common law, a factor's tendency to cause harm may be sufficient for it to be accepted as a cause. This perspective may pave the way for the development of civil liability in emerging issues. The research method is descriptive-analytical, and data collection has been carried out through library studies. This analysis highlights flexible legal approaches to complex causal uncertainty effectively.

کلیدواژه‌ها English

Burden of Proof
Fault
Indeterminate Cause
Causation
Civil Liability